Nieuw toetsingskader intern salderen bij ruimtelijke plannen

De Raad van State heeft uitgesproken dat intern salderen niet langer mag in de voortoets van ruimtelijke plannen. Daardoor worden ook bestemmingsplannen strenger getoetst op stikstofgevolgen. Intern salderen blijft, onder strikte voorwaarden, alleen nog mogelijk in de passende beoordeling. De nieuwe rechtspraak geldt per direct voor alle lopende procedures. Wat betekent dit voor jouw plannen?

Wat is er veranderd?

Intern salderen, het wegstrepen van stikstofuitstoot tussen oude en nieuwe situaties, is niet meer toegestaan in de voortoets van een ruimtelijk plan. In die eerste stap onderzoek je of jouw ruimtelijke ontwikkeling (zoals woningbouw, uitbreiding of herontwikkeling) significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied.

Volgens de nieuwe uitspraak van de Raad van State (14 januari 2026) mag je in die toets alleen nog kijken naar de stikstofgevolgen van het plan zélf. Intern salderen mag pas daarna, in de passende beoordeling.

Wanneer mag intern salderen nog wel?

In de passende beoordeling kun je intern salderen nog toepassen, maar alleen als je aan 3 voorwaarden voldoet:

1. De referentiesituatie (de oude situatie) moet legaal en feitelijk aanwezig zijn vóór de vaststelling van het plan.
2. De stikstofvoordelen moeten vaststaan én juridisch zijn geborgd, bijvoorbeeld door aanpassing van de planregels.
3. Het salderen mag niet nodig zijn voor natuurherstel of instandhouding (additionaliteitsvereiste).

Vergewisplicht voor gemeenten

Omdat het bevoegd gezag voor natuurherstel bij de provincies en het Rijk ligt, geldt voor gemeenten een vergewisplicht. Als gemeente moet je aantonen dat er in openbare gegevens geen aanwijzingen staan dat de referentiesituatie nodig is voor het behalen van instandhoudingsdoelen. Die motivering is voldoende om aan het additionaliteitsvereiste te voldoen. Deze vergewisplicht geldt ook bij extern salderen.

Gevolgen voor de praktijk

De uitspraak betekent dat je bij ruimtelijke plannen vaker een passende beoordeling moet opstellen. Die vraagt om sterkere onderbouwing én goede borging in het plan. Werk je aan een plan met stikstofeffecten? Dan is het cruciaal om intern salderen zorgvuldig te onderbouwen én juridisch correct vast te leggen.

Voor gemeenten, initiatiefnemers en ontwikkelaars is dit hét moment om lopende plannen opnieuw tegen het licht te houden. Zorg dat je op tijd weet of intern salderen nog haalbaar en verdedigbaar is binnen je plan.

Meer weten?

Deze uitspraak laat zien hoe complex het stikstofdossier blijft. De Omgevingsadviseurs ondersteunt initiatiefnemers, projectontwikkelaars en gemeenten bij het in beeld brengen van stikstofeffecten, het beoordelen van referentiesituaties en het opstellen van passende beoordelingen.

Wil je weten wat de gevolgen zijn voor jouw plan of project? Neem dan contact op met Stefan ten Pierik. Hij denkt graag met je mee over een juridisch houdbare aanpak.